02.26 Ο ρόλος των ηφαιστείων και των σεισμών στις αλλαγές της φύσης

Είδαμε σε προηγούμενο μάθημα ότι ένα μέρος του Μανδύα είναι σε ρευστή κατάσταση και κινείται αργά στο εσωτερικό της Γης. Πάνω από αυτό το ρευστό μέρος του Μανδύα βρίσκονται το στερεό μέρος του και ακόμα πιο πάνω, στην επιφάνεια της Γης, ο Φλοιός. Το στερεό μέρος του Μανδύα μαζί με τον Φλοιό λέγονται Λιθόσφαιρα.

Η Λιθόσφαιρα δεν είναι ενιαία, αλλά αποτελείται από επτά (7) μεγάλες πλάκες (Αφρικανική, Ευρασιατική, Ινδο-Αυστραλιανή, Ανταρκτική, πλάκα του Ειρηνικού, Βορειο -  Αμερικανική, Νοτιο - Αμερικανική) και πολλές άλλες μικρότερες, που ολισθαίνουν, πάνω στο υποκείμενο παχύρρευστο μανδυακό υλικό την ασθενόσφαιρα, πραγματοποιώντας σχετικές μεταξύ τους κινήσεις. Οι πλάκες αυτές λέγονται λιθοσφαιρικές πλάκες.

Αυτές οι λιθοσφαιρικές πλάκες, επειδή βρίσκονται πάνω στο παχύρευστο μέρος του Μανδύα, κινούνται, με αποτέλεσμα κάποιες φορές να συγκρούονται μεταξύ τους (σεισμοί) ή να αφήνουν κενά μεταξύ τους, απ' όπου το μάγμα, εξαιτίας της πίεσης που υπάρχει στο εσωτερικό της Γης, αναζητά διέξοδο προς την επιφάνεια της Γης (ηφαίστεια).

Πώς δημιουργούνται τα ηφαίστεια ;	Τα ηφαίστεια

Όπως σε μια χύτρα ταχύτητας υπάρχει η βαλβίδα που επιτρέπει τους υδρατμούς να βγαίνουν έξω, έτσι και τα ηφαίστεια είναι οι βαλβίδες διαφυγής για τα αέρια (κυρίως Διοξείδιο του Άνθρακα) και το μάγμα που πιέζουν το εσωτερικό της Γης για να "απελευθερωθούν". Όταν τα αέρια και το μάγμα βρουν για πρώτη φορά κάποια διέξοδο προς την επιφάνεια της Γης, βγαίνουν από το άνοιγμα αυτό, το μάγμα σωρεύεται γύρω του δημιουργώντας ένα βουνό, ένα νέο ηφαίστειο.

Όλα τα ηφαίστεια δεν είναι ενεργά, ώστε να δραστηριοποιούνται και να εκρήγνυνται. Πολλά από αυτά είναι σβησμένα, που σημαίνει ότι δραστηριοποιήθηκαν στις περιόδους εκείνες, για τις οποίες ο άνθρωπος δεν έχει ιστορικές μαρτυρίες.

Τα ηφαίστεια, όπως και οι σεισμοί, είναι διεργασίες που δρουν στο εσωτερικό της Γης, αλλά τα αποτελέσματά τους επιδρούν στην επιφάνειά της αλλάζοντας τη μορφή της. Η λάβα μαζί με την ηφαιστειακή τέφρα που εξέρχονται από τον κρατήρα του ηφαιστείου στερεοποιούνται στην επιφάνεια της Γης δημιουργώντας νέα εδάφη. Τα εδάφη αυτά ονομάζονται ηφαιστειογενή. Τα ηφαιστειογενή εδάφη είναι από τα πιο γόνιμα στον πλανήτη, επειδή έχουν σε αφθονία κύρια στοιχεία όπως κάλιο, νάτριο, ασβέστιο, μαγνήσιο, σίδηρο, και πλήθος ιχνοστοιχείων.

Η έκρηξη ενός ηφαιτείου και ειδικά σε κατοικημένες περιοχές μπορεί να προκαλέσει ανυπολόγιστες καταστροφές. Κάποιες φορές όμως, όσο παράξενο κι αν φαίνεται, η λάβα και η τέφρα που εκχέουν τα ηφαίστεια, καθώς και τα πετρώματα που εκτινάσσουν αποτελούν υλικά ωφέλιμα για τον άνθρωπο. Οι περισσότερες λάβες δίνουν εξαιρετικά οικοδομικά υλικά και διάφορα μέταλλα σε μεγάλες ποσότητες, τα οποία ο άνθρωπος μπορεί να χρησιμοποιήσει.

Η ηφαιστειακή τέφρα προκαλεί προβλήματα καθώς εμποδίζει το πέρασμα των ακτίνων του Ήλιου προς την επιφάνεια της Γης με αποτέλεσμα την πτώση της θερμοκρασίας. όχι μόνο στην περιοχή της έκρηξης αλλά και ευρύτερα. Από την άλλη μεριά κατά την έκχυση της ηφαιστειακής στάχτης απελευθερώνονται αέρια, τα οποία προκαλούν συμπύκνωση των υδρατμών στην ατμόσφαιρα και οι βροχοπτώσεις που προξενούνται μπορούν να φθάσουν ακόμη και στις έρημες περιοχές. Ακόμη, μερικές φορές, εμφανίζονται πηγές θερμών ιαματικών νερών.

Ο σεισμός είναι ένα φυσικό φαινόμενο, που συμβαίνει στο εσωτερικό της Γης και τα αποτελέσματά του επιδρούν στην επιφάνειά της προκαλώντας συχνά μεγάλες καταστροφές. Ένας δυνατός σεισμός μπορεί να προκαλέσει μεταβολή στο γήινο ανάγλυφο, δηλαδή να δημιουργήσει ρήγματα, φαράγγια, να βυθίσει ή και να ανυψώσει κομμάτια ξηράς στη θάλασσα.

Η Ελλάδα είναι σεισμογενής περιοχή και μάλιστα η πιο σεισμογενής χώρα στην Ευρώπη.