200 χρόνια από την Έξοδο του Μεσολογγίου

Κατά τη διάρκεια της Ελληνικής Επανάστασης του 1821, πολλές πόλεις και περιοχές της Ελλάδας έγιναν τόποι σκληρών μαχών ανάμεσα στους Έλληνες που αγωνίζονταν για την ελευθερία τους και στην Οθωμανική Αυτοκρατορία που προσπαθούσε να διατηρήσει την εξουσία της. Μία από τις πιο σημαντικές πόλεις του Αγώνα ήταν το Μεσολόγγι.

Το Μεσολόγγι βρίσκεται στη δυτική Ελλάδα, κοντά στη λιμνοθάλασσα και στον Πατραϊκό κόλπο. Η θέση του ήταν πολύ σημαντική, γιατί έλεγχε δρόμους και θαλάσσιες διαδρομές που χρησιμοποιούσαν οι στρατοί. Για τον λόγο αυτό οι Οθωμανοί ήθελαν οπωσδήποτε να καταλάβουν την πόλη.

Οι κάτοικοι του Μεσολογγίου, όμως, ήταν αποφασισμένοι να αντισταθούν. Μαζί με Έλληνες αγωνιστές από διάφορες περιοχές, υπερασπίστηκαν την πόλη με θάρρος και αυτοθυσία. Η αντίστασή τους έγινε σύμβολο γενναιότητας για όλη την Ελλάδα.

2α. Η Πρώτη Πολιορκία του Μεσολογγίου (1822)

Η πρώτη πολιορκία του Μεσολογγίου έγινε το 1822, λίγο μετά το ξέσπασμα της Ελληνικής Επανάστασης. Το Μεσολόγγι είχε μεγάλη στρατηγική σημασία, γιατί βρισκόταν σε σημείο που έλεγχε τις θαλάσσιες και χερσαίες διαδρομές της δυτικής Ελλάδας. Για τον λόγο αυτό οι Οθωμανοί ήθελαν να το καταλάβουν.

Τον Οκτώβριο του 1822 μεγάλος οθωμανικός στρατός πλησίασε την πόλη για να την πολιορκήσει. Επικεφαλής των δυνάμεων ήταν ο Ομέρ Βρυώνης και ο Κιουταχής πασάς. Ο στρατός τους ήταν πολυάριθμος και πίστευαν ότι θα καταλάμβαναν εύκολα την πόλη.

Μέσα στο Μεσολόγγι βρίσκονταν λίγοι Έλληνες αγωνιστές και οι κάτοικοι της πόλης. Ανάμεσα στους υπερασπιστές ήταν και γνωστοί οπλαρχηγοί, όπως ο Αλέξανδρος Μαυροκορδάτος, ο Μάρκος Μπότσαρης και άλλοι αγωνιστές από τη Στερεά Ελλάδα. Παρά τον μικρό τους αριθμό, οι Έλληνες αποφάσισαν να υπερασπιστούν την πόλη μέχρι τέλους.

Οι πολιορκητές προσπάθησαν πολλές φορές να επιτεθούν στα τείχη. Οι Μεσολογγίτες όμως είχαν προετοιμαστεί καλά. Ενίσχυσαν τα οχυρώματα της πόλης και οργάνωσαν την άμυνά τους. Οι επιθέσεις των Οθωμανών αποκρούστηκαν με επιτυχία.

2β. Η Πρώτη Πολιορκία του Μεσολογγίου (1822)

Καθώς περνούσαν οι εβδομάδες, οι πολιορκητές κουράστηκαν και αντιμετώπισαν δυσκολίες. Οι Έλληνες αγωνιστές συνέχισαν να αντιστέκονται με θάρρος και επιμονή.

Τη νύχτα των Χριστουγέννων του 1822, οι Οθωμανοί αποφάσισαν να κάνουν μια μεγάλη αιφνιδιαστική επίθεση για να καταλάβουν την πόλη. Πίστευαν ότι οι Έλληνες θα ήταν απροετοίμαστοι. Όμως οι υπερασπιστές του Μεσολογγίου είχαν πληροφορηθεί το σχέδιο και ήταν έτοιμοι.

Όταν οι πολιορκητές επιχείρησαν να μπουν στην πόλη, οι Έλληνες τους περίμεναν και αντεπιτέθηκαν δυναμικά. Η μάχη που ακολούθησε ήταν σκληρή. Οι Οθωμανοί υπέστησαν μεγάλες απώλειες και τελικά αναγκάστηκαν να υποχωρήσουν.

Έτσι η πρώτη πολιορκία του Μεσολογγίου έληξε με νίκη των Ελλήνων. Η επιτυχία αυτή έδωσε μεγάλο θάρρος στους αγωνιστές της Επανάστασης και έδειξε ότι οι Έλληνες μπορούσαν να αντισταθούν ακόμη και σε πολύ ισχυρότερους στρατούς.

3α. Ο Λόρδος Βύρων στο Μεσολόγγι

Ο Λόρδος Βύρων ήταν ένας διάσημος Άγγλος ποιητής και ένας από τους πιο γνωστούς φιλέλληνες της εποχής της Ελληνικής Επανάστασης. Το πραγματικό του όνομα ήταν Τζορτζ Γκόρντον Μπάιρον. Αγαπούσε πολύ την Ελλάδα και πίστευε ότι οι Έλληνες έπρεπε να ζουν ελεύθεροι.

Όταν ξέσπασε η Ελληνική Επανάσταση το 1821, πολλοί άνθρωποι στην Ευρώπη συγκινήθηκαν από τον αγώνα των Ελλήνων. Ανάμεσά τους ήταν και ο Λόρδος Βύρων, ο οποίος αποφάσισε να βοηθήσει ενεργά τον αγώνα.

Το ταξίδι του στην Ελλάδα

Το 1823 ο Λόρδος Βύρων ταξίδεψε στην Ελλάδα για να βοηθήσει την Επανάσταση. Αρχικά πήγε στην Κεφαλονιά, όπου έμεινε για αρκετούς μήνες. Εκεί προσπάθησε να καταλάβει καλύτερα την κατάσταση που επικρατούσε στον Αγώνα και να βρει τον καλύτερο τρόπο για να βοηθήσει.

Στη συνέχεια αποφάσισε να μεταβεί στο Μεσολόγγι, το οποίο ήταν ένα από τα σημαντικότερα κέντρα της Επανάστασης στη δυτική Ελλάδα.

Η άφιξη στο Μεσολόγγι

Ο Λόρδος Βύρων έφτασε στο Μεσολόγγι στις 5 Ιανουαρίου 1824. Οι κάτοικοι και οι αγωνιστές τον υποδέχθηκαν με μεγάλο ενθουσιασμό και σεβασμό.

Ο ίδιος δεν ήθελε απλώς να στηρίξει τον αγώνα με λόγια. Προσπάθησε να βοηθήσει με πράξεις. Έδωσε πολλά χρήματα για την οργάνωση του ελληνικού στρατού και για την πληρωμή των στρατιωτών.

Επίσης προσπάθησε να συμφιλιώσει τους Έλληνες οπλαρχηγούς, γιατί εκείνη την περίοδο υπήρχαν διαφωνίες μεταξύ τους. Πίστευε ότι μόνο ενωμένοι οι Έλληνες θα μπορούσαν να νικήσουν.

3β. Ο Λόρδος Βύρων στο Μεσολόγγι

Η βοήθειά του στον Αγώνα

Ο Λόρδος Βύρων βοήθησε τους Έλληνες με πολλούς τρόπους:

Χρηματοδότησε στρατιωτικά σώματα.
Πλήρωσε μισθούς σε Έλληνες αγωνιστές.
Προσπάθησε να οργανώσει στρατιωτικές επιχειρήσεις.
Ενθάρρυνε τους Ευρωπαίους να υποστηρίξουν τον ελληνικό αγώνα.

Η παρουσία του στο Μεσολόγγι έδωσε μεγάλη δύναμη στους Έλληνες. Το γεγονός ότι ένας τόσο διάσημος Ευρωπαίος βρισκόταν εκεί και βοηθούσε ενεργά τον Αγώνα συγκίνησε πολλούς ανθρώπους σε όλη την Ευρώπη.

Ο θάνατός του στο Μεσολόγγι

Δυστυχώς, ο Λόρδος Βύρων δεν πρόλαβε να πολεμήσει στο πεδίο της μάχης. Την άνοιξη του 1824 αρρώστησε σοβαρά από πυρετό.

Παρά τις προσπάθειες των γιατρών, η υγεία του χειροτέρεψε. Στις 19 Απριλίου 1824 ο Λόρδος Βύρων πέθανε στο Μεσολόγγι σε ηλικία μόλις 36 ετών.

Ο θάνατός του προκάλεσε μεγάλη θλίψη στους Έλληνες. Οι κάτοικοι του Μεσολογγίου τον τίμησαν σαν έναν από τους μεγάλους φίλους της Ελλάδας.

3γ. Ο Λόρδος Βύρων στο Μεσολόγγι

Διονύσιος Σολωμός - Εἰς τὸν θάνατον τοῦ Λόρδου Μπάϋρον

Λευτεριά, γιὰ λίγο πάψε

νὰ χτυπᾶς μὲ τὸ σπαθί.

Τώρα σίμωσε καὶ κλάψε

εἰς τοῦ Μπάιρον τὸ κορμί.

Καὶ κατόπι ἂς ἀκλουθοῦνε

ὅσοι ἐπράξανε λαμπρά.

ἀποπάνου του ἂς χτυποῦνε

μόνο στήθια ἡρωικά.

Πρῶτοι ἂς ἔλθουνε οἱ Σουλιῶτες,

καὶ ἀπ᾿ τὸ Λείψανον αὐτὸ

ἂς μακραίνουνε οἱ προδότες

καὶ ἀπ᾿ τὰ λόγια ὁποῦ θὰ πῶ.

Φλάμπουρα, ὅπλα τιμημένα,

ἂς γυρθοῦν κατὰ τὴ γῆ,

καθὼς ἤτανε γυρμένα

εἰς τοῦ Μάρκου τὴ θανή,

ποῦ βαστοῦσε τὸ μαχαίρι,

ὅταν τοῦ ῾λειψε ἡ ζωή,

μεσ᾿ στὸ ἀνδρόφονο τὸ χέρι,

καὶ δὲν τ᾿ ἄφηνε νὰ βγεῖ.

3δ. Ο Λόρδος Βύρων στο Μεσολόγγι

Η σημασία του Λόρδου Βύρωνα για την Ελλάδα

Ο θάνατος του Λόρδου Βύρωνα συγκλόνισε όλη την Ευρώπη. Πολλοί άνθρωποι συγκινήθηκαν από τη θυσία του και άρχισαν να υποστηρίζουν ακόμη περισσότερο την Ελληνική Επανάσταση.

Ο Λόρδος Βύρων έγινε σύμβολο του φιλελληνισμού, δηλαδή της αγάπης και της υποστήριξης των ξένων προς την Ελλάδα.

Σήμερα στο Μεσολόγγι υπάρχει μνημείο προς τιμήν του, ενώ το όνομά του θυμίζει σε όλους τη βοήθεια που πρόσφερε στον αγώνα των Ελλήνων για ελευθερία.

4α. Η Δεύτερη Πολιορκία του Μεσολογγίου από τον Κιουταχή

(15 Απριλίου έως 12 Δεκεμβρίου 1825)

Μετά την αποτυχία των προηγούμενων προσπαθειών να καταλάβουν το Μεσολόγγι, οι Οθωμανοί αποφάσισαν να οργανώσουν μια νέα και πιο ισχυρή επίθεση. Έτσι, το 1825 ξεκίνησε η δεύτερη μεγάλη πολιορκία της πόλης, με αρχηγό τον Οθωμανό στρατηγό Κιουταχή πασά.

Ο Κιουταχής συγκέντρωσε μεγάλο στρατό και κινήθηκε προς το Μεσολόγγι. Στόχος του ήταν να καταλάβει την πόλη, η οποία αποτελούσε σημαντικό κέντρο της Ελληνικής Επανάστασης στη δυτική Ελλάδα. Αν οι Οθωμανοί κυρίευαν το Μεσολόγγι, θα μπορούσαν να ελέγχουν μεγάλο μέρος της περιοχής.

Μέσα στην πόλη βρίσκονταν Έλληνες αγωνιστές αλλά και πολλοί κάτοικοι, γυναίκες και παιδιά. Οι υπερασπιστές του Μεσολογγίου ενίσχυσαν τα τείχη και προετοιμάστηκαν για να αποκρούσουν τις επιθέσεις.

4β. Η Δεύτερη Πολιορκία του Μεσολογγίου από τον Κιουταχή

Κατά τη διάρκεια της μεγάλης πολιορκίας του Μεσολογγίου (1825–1826), οι Έλληνες αγωνιστές και οι κάτοικοι της πόλης έδωσαν πολλές δύσκολες μάχες για να υπερασπιστούν την πόλη τους. Οι συγκρούσεις αυτές έγιναν τόσο γύρω από τα τείχη όσο και στα οχυρά που υπήρχαν γύρω από το Μεσολόγγι.

Οι πολιορκητές, με αρχηγό τον Κιουταχή πασά, επιτίθενταν συχνά στα τείχη της πόλης. Προσπαθούσαν να ανοίξουν δρόμο για να μπουν μέσα στο Μεσολόγγι. Όμως οι Έλληνες αγωνιστές ήταν αποφασισμένοι να μην παραδώσουν την πόλη. Οι επιθέσεις των Τούρκων συντρίβονταν εύκολα ή δύσκολα από τους υπερασπιστές της πόλης.

Οι υπερασπιστές του Μεσολογγίου είχαν οργανώσει καλά την άμυνά τους. Είχαν χτίσει οχυρά και χαρακώματα γύρω από την πόλη και είχαν τοποθετήσει κανόνια για να αποκρούουν τις επιθέσεις των εχθρών. Κάθε φορά που οι πολιορκητές πλησίαζαν, οι Έλληνες τους αντιμετώπιζαν με θάρρος.

Σε πολλές περιπτώσεις οι Μεσολογγίτες έκαναν και αιφνιδιαστικές επιθέσεις, βγαίνοντας έξω από τα τείχη της πόλης για να χτυπήσουν τον εχθρό. Οι επιθέσεις αυτές ονομάζονταν εξορμήσεις. Με αυτόν τον τρόπο κατάφερναν να καθυστερούν τους πολιορκητές και να τους προκαλούν απώλειες.

4γ. Η Δεύτερη Πολιορκία του Μεσολογγίου από τον Κιουταχή

Εξάλλου, ο από θαλάσσης αποκλεισμός δεν ήταν ισχυρός και επανειλημμένως διασπάστηκε από τον στόλο του Μιαούλη, ο οποίος ενίσχυε με πολεμοφόδια και τρόφιμα τους πολιορκούμενους. Στις 24 Ιουλίου, 1000 Ρουμελιώτες πολεμιστές υπό τον Γεώργιο Καραϊσκάκη ανάγκασαν τον Κιουταχή να αποσύρει τις δυνάμεις του στις υπώρειες του όρους Ζυγός, χαλαρώνοντας την πολιορκία του Μεσολογγίου. Αλλά και ο τουρκικός στόλος, παρενοχλούμενος από τον ελληνικό, αναγκάσθηκε να ζητήσει καταφύγιο στην αγγλοκρατούμενη Κεφαλληνία.

Στις 5 Αυγούστου ο Κίτσος Τζαβέλλας, επικεφαλής δυνάμεως Σουλιωτών πολεμιστών, εισήλθε στην πόλη, αναπτερώνοντας το ηθικό των πολιορκουμένων.

Η πολιορκία κράτησε πολλούς μήνες. Παρά τη δύναμη του οθωμανικού στρατού, οι πολιορκημένοι δεν εγκατέλειψαν τον αγώνα. Με θάρρος και αποφασιστικότητα συνέχισαν να υπερασπίζονται την πόλη.

Επειδή όμως ο Κιουταχής δεν κατάφερνε να καταλάβει το Μεσολόγγι, οι Οθωμανοί ζήτησαν βοήθεια από τον Ιμπραήμ πασά, τον διοικητή των αιγυπτιακών στρατευμάτων. Στις αρχές Νοεμβρίου, ο κοινός στόλος Τούρκων και Αιγυπτίων αποβίβασε 8.000 Αιγύπτιους στρατιώτες κι ένα μήνα αργότερα κατέφθασε στην περιοχή ο Ιμπραήμ που είχε σχεδόν καταστείλει την Επανάσταση στην Πελοπόννησο. Τούρκοι, Τουρκαλβανοί και Αιγύπτιοι αριθμούσαν 25.000 άνδρες, με σύγχρονο πυροβολικό, που διοικούσαν Γάλλοι αξιωματικοί. Οι Έλληνες είχαν να αντιπαρατάξουν 4.000 μαχητές.

1^η Μαρτυρία

Λένε πως «΄Αμα έφτασε ο Ιμπραήμ στο Μεσολόγγι, κι αποβιβάστηκαν οι αραπάδες του, στο Κρυονέρι, άρχισαν να γυμνάζονται κάνοντας γιουρούσια σε μια ράχη, ντουφέκιζαν το καστράκι, στήνανε σκάλες τάχα στο τείχος του Μεσολογγίου, κι άλλα τέτοια. Κι η φρουρά από μέσα, αγνάντευε απ’ τ’ αλάργα ψύχραιμη τα καμώματα κείνα των αραπάδων. Κάποιος όμως πολεμιστής μια μέρα δε βαστάχτηκε. Ανέβηκε στο μπεντένι(πολεμίστρα) και τους φωνάζει: — Έ, ορέ αραπάδες, λάθος κάνετε. Το Μεσολόγγι είναι κατά δω μεριά, όχι κατά κει που πολεμάτε λόγου σας…»

5. Η Μεγάλη Πολιορκία

Ως τρίτη πολιορκία του Μεσολογγίου θεωρούμε τη συνέχεια της δεύτερης πολιορκίας από τη στιγμή που την ανέλαβε ο Ιμπραήμ και συγκεκριμένα από τις 25 Δεκεμβρίου του 1825 και μετά.

Οι εχθροί περικύκλωσαν την πόλη από στεριά και θάλασσα. Έτσι οι πολιορκημένοι δεν μπορούσαν να λάβουν εύκολα τρόφιμα ή βοήθεια. Παρ' όλα αυτά οι Έλληνες συνέχισαν να αντιστέκονται με γενναιότητα.

Στην πόλη βρίσκονταν αγωνιστές, απλοί πολίτες, γυναίκες και παιδιά. Όλοι μαζί ζούσαν μέσα στις δυσκολίες της πολιορκίας και προσπαθούσαν να βοηθήσουν όπως μπορούσαν.

Οι μάχες ήταν συνεχείς. Οι υπερασπιστές του Μεσολογγίου προσπαθούσαν να κρατήσουν τα τείχη της πόλης και να αποκρούσουν τις επιθέσεις των εχθρών.

6. Οι δυσκολίες των πολιορκημένων

Καθώς περνούσαν οι μήνες, η ζωή μέσα στο Μεσολόγγι γινόταν όλο και πιο δύσκολη.

Τα τρόφιμα άρχισαν να τελειώνουν. Οι κάτοικοι υπέφεραν από πείνα και αρρώστιες. Πολλοί αναγκάστηκαν να φάνε ακόμη και χόρτα, ρίζες ή άλλα πράγματα που κανονικά δεν θα θεωρούσαν τροφή.

Παρά τις μεγάλες δυσκολίες, οι Μεσολογγίτες δεν εγκατέλειψαν τον αγώνα. Συνέχισαν να υπερασπίζονται την πόλη με πείσμα και πίστη στην ελευθερία.

Η κατάσταση όμως γινόταν όλο και πιο απελπιστική. Οι προμήθειες είχαν σχεδόν τελειώσει και η βοήθεια από άλλες ελληνικές δυνάμεις δεν μπορούσε να φτάσει.

7α. Διονύσιος Σολωμός – Ελεύθεροι Πολιορκημένοι

(Απόσπασμα από το Β Σχεδίασμα)

Άκρα του τάφου σιωπή στον κάμπο βασιλεύει

Λαλεί πουλί, παίρνει σπυρί, κι η μάνα το ζηλεύει.

Τα μάτια η πείνα εμαύρισε’ στα μάτια η μάνα μνέει’

Στέκει ο Σουλιώτης ο καλός παράμερα και κλαίει:

«Έρμο τουφέκι σκοτεινό, τι σ’ έχω γω στο χέρι;

Οπού συ μου ‘γινες βαρύ κι ο Αγαρηνός το ξέρει»

7β. Διονύσιος Σολωμός – Ελεύθεροι Πολιορκημένοι

- «Κρυφή χαρά ΄στραψε σ΄ έσέ· κάτι καλο ΄χει ο νους σου·

πές, να το ξεμυστηρευτείς θες τ’ άδελφοποιτού σου;».

-«Ψυχή μεγάλη και γλυκειά, μετά χαράς σ’ το λέω:

Θαυμάζω τες γυναίκες μας και στ’ όνομά τους μνέω.

Εφοβήθηκα κάποτε μη δειλιάσουν και τες επαρατήρησα αδιάκοπα.

Απόψε, ενώ είχαν τα παράθυρα ανοιχτά για τη δροσιά, μία απ’ αυτές, η νεότερη, επήγε να τα κλείσει, αλλά μία άλλη τής είπε: "Όχι, παιδί μου· άφησε να ΄μπει η μυρωδιά απο τα φαγητά· είναι χρεία να συνηθίσουμε".

Κι έτσι λέγοντας εματάνοιξε το παράθυρο, και η πολλή μυρωδιά των αρωμάτων εχυνότουν μέσα κι εγιόμισε το δωμάτιο.

7γ. Διονύσιος Σολωμός – Ελεύθεροι Πολιορκημένοι

Και η πρώτη είπε: "Και το αεράκι μας πολεμάει".

Μία άλλη έστεκε σιμά εις το ετοιμοθάνατο παιδί της.

Και άλλη είπε χαμογελώντας, να διηγηθεί καθεμία τ' ονειρό της.

Και μία είπε: "Μου εφαινότουν ότι όλοι εμείς, άντρες και γυναίκες, παιδιά και γέροι, ήμαστε ποτάμια, ποιά μικρά, ποιά μεγάλα, κι ετρέχαμε ανάμεσα εις τόπους φωτεινούς, εις τόπους σκοτεινούς, σε λαγκάδια, σε γκρεμούς, απάνου κάτου, κι έπειτα εφθάναμε μαζί στη θάλασσα με πολλή ορμή".

Και μία δεύτερη είπε:

-Εγώ 'δα δάφνες.

- Κι εγώ φως ..............................

- Κι εγώ σ’ φωτιά μιαν όμορφη π’ αστράφταν τα μαλλιά της.

Και αφού όλες εδιηγήθηκαν τα ονείρατά τους, εκείνη πού ΄χε το παιδί ετοιμοθάνατο είπε:

- Ιδές, και εις τα ονείρατα ομογνωμούμε, καθώς εις τη θέληση και εις όλα τ' άλλα έργα.

Και όλες οι άλλες εσυμφώνησαν κι ετριγυρίσαν με αγάπη το παιδί της πού 'χε ξεψυχήσει.

Ιδού, αυτές οι γυναίκες φέρνονται θαυμαστά· αυτές είναι μεγαλόψυχες, και λένε ότι μαθαίνουν από μας· δε δειλιάζουν, μολονότι τους επάρθηκε η ελπίδα που είχαν να γεννήσουν τέκνα για τη δόξα και για την ευτυχία. Εμείς λοιπόν μπορούμε να μάθουμε απ' αυτές και να τες λατρεύουμε έως την ύστερη ώρα.

Πες μου και συ τώρα γιατί εχθές, ύστερ' από το συμβούλιο, ενώ εστεκόμαστε σιωπηλοί, απομακρύνθηκες ταραγμένος;».

7δ. Διονύσιος Σολωμός – Ελεύθεροι Πολιορκημένοι

Σχεδίασμα Γ

Μες στα χαράματα συχνά, και μες στα μεσημέρια,
και σα θολώσουν τα νερά, και τ' άστρα σαν πληθύνουν,
ξάφνου σκιρτούν οι ακρογιαλιές, τα πέλαγα κι οι βράχοι.
«Αραπιάς άτι, Γάλλου νούς, βόλι Τουρκιάς, τοπ' Άγγλου!
Πέλαγο μέγα πολεμά, βαρεί το καλυβάκι,
κι αλιά, σε λίγο ξέσκεπα τα λίγα στήθια μένουν!
Αθάνατή 'σαι, που ποτέ, βροντή, δεν ήσυχάζεις;».
Στην πλώρη, που σκιρτά, γυρτός, τουτά 'π' ο ξένος ναύτης.
Δειλιάζουν γύρου τα νησιά, παρακαλούν καί κλαίνε,
και με λιβάνια δέχεται και φώτα τον καημό τους
ο σταυροθόλωτος ναός και το φτωχό ξωκλήσι.

2^η Μαρτυρία

«Κι άκουγες τους Τούρκους, ύστερα απ’ τον Φλεβάρη του 1826, να τους ξεφωνίζουν κάθε τόσο:

— Τι καρτεράτε, ορέ ‘Έλληνες, και δεν παραδίνεστε; Δεν βλέπετε τι πάθαν οι δικοί σας στο Βασιλάδι, τον Δολμά (Ντολμάς), και στ’ Ατλικό (Αιτωλικό); Τι ελπίδα έχετε, μπρέ!…

Και οι κλεισμένοι τους απαντούσαν:

— Και τι ανάγκη έχουμε, σαν πήρατε το Δολμά, το Βασιλάδι, τ’ ’Ατλικό. Θαρρείτε και πήρατε το Μισολόγγι;

3^η μαρτυρία

Κάποια μέρα, πεισματωμένος ο Σουλιώτης Γιάννης Μπαϊρακτάρης, φώναξε αρβανίτικα σε κάποιον Γκέκα:

—΄Οσο ακούς, ορέ Γκέκα, τα γαϊδούρια που γκαρίζουν, μην ολπίζεις για Μισολόγγι, μόν’ φύλαξε το κεφάλι σου!»

4^η μαρτυρία

Λένε πως οι Μεσολογγίτισσες , εξοικειωμένες με τον πόλεμο δείχνανε μια απίστευτη αδιαφορία στις εχθρικές μπάλες και τα βόλια, που κάθε τόσο πέφτανε μέσα στην πόλη: «Κάποια, είχε βγει στο παράθυρο και τίναζε το σεντόνι της. ‘Αξαφνα βόλι εχθρικό, χτυπάει το σεντόνι και το τρυπάει. Κι ατάραχη η Μεσολογγίτισσα ξεφωνίζει:— Να κακό χρόνο νάχεις και μαύρο Αγαρηνέ, μου τρύπησες καινούργιο σεντόνι!…»

5^η μαρτυρία

Άλλη πάλι, η Ελένη Στάθη, γύριζε στο σπίτι της, κουβαλώντας στο κεφάλι της πάνω, τη βαρέλα της γεμάτη νερό. Μπάλα εχθρική βρίσκει τη βαρέλα, την κομματιάζει χωρίς να βλάψει την Ελένη. Κι η Μεσολογγίτισσα αδιαφορώντας για τον κίνδυνο που έτρεξε, κυττάζει τη σπασμένη βαρέλα της, και λέει:— Μπα κακό καιρό νάχης για μπάλλα, κι εκείνος που σ’έριχνε, κιό δεν έχω κι άλλη βαρέλα και τι θα γένω!…»

8α. Νικόλαος Κασομούλης – Η απόφαση για την Έξοδο

«Στο όνομα της Αγίας Τριάδας»

Οι πολεμιστές και οι κάτοικοι του Μεσολογγίου, μικροί και μεγάλοι, βλέπουμε ότι εδώ και 40 μέρες δεν έχουμε σχεδόν τίποτα από όσα χρειαζόμαστε για να ζήσουμε. Παρ’ όλα αυτά, κάναμε το καθήκον μας σαν πιστοί στρατιώτες της πατρίδας και πολεμήσαμε γενναία μέσα στην πολιορκία.

Όμως αν μείνουμε ακόμη μία μέρα εδώ, θα πεθάνουμε από την πείνα στους δρόμους. Επίσης δεν έχουμε καμία ελπίδα να έρθει βοήθεια ούτε από τη θάλασσα ούτε από τη στεριά.

Γι’ αυτό, παρόλο που νικήσαμε πολλές φορές τους εχθρούς μας, αποφασίσαμε όλοι μαζί να κάνουμε έξοδο από το Μεσολόγγι.

Η έξοδος θα γίνει το βράδυ του Σαββάτου, 10 Απριλίου, στις 2 τη νύχτα, λίγο πριν ξημερώσει η Κυριακή των Βαΐων. Το σχέδιο είναι το εξής:

Οι πολεμιστές θα χωριστούν σε ομάδες και θα επιτεθούν στους εχθρούς από διαφορετικά σημεία.

Οι οικογένειες και οι άμαχοι θα περάσουν από ένα συγκεκριμένο γεφύρι για να μην μπερδευτούν με τους στρατιώτες.

Κάθε αρχηγός θα πάρει μαζί του τους στρατιώτες του με τάξη και σιγά-σιγά.

Μερικοί πολεμιστές θα μείνουν πίσω για να προστατεύουν τους άλλους.

Όλοι θα προσπαθήσουν να συναντηθούν σε ένα σημείο έξω από την πόλη, στον Άγιο Συμεών.

8β. Νικόλαος Κασομούλης – Η απόφαση για την Έξοδο

Αποφασίστηκε επίσης ότι:

Αν κάποιος τραυματιστεί στον δρόμο, οι σύντροφοί του πρέπει να τον βοηθήσουν.

Κανείς δεν πρέπει να κλέψει τα όπλα τραυματισμένου φίλου του.

Κατά τη διάρκεια της εξόδου όλοι πρέπει να είναι ήσυχοι και προσεκτικοί.

Όσοι τραυματίες μπορούν, θα προσπαθήσουν κι αυτοί να φύγουν μαζί με τους άλλους.

Για να μην κλάψουν και προδώσουν τη θέση τους, οι γονείς θα δώσουν στα μικρά παιδιά αφιόνι (ένα δυνατό φάρμακο) για να κοιμηθούν.

Το μυστικό σύνθημα μεταξύ των αγωνιστών θα είναι: «Καστρινοί και Λογγίσιοι».

Το σχέδιο αυτό θα το μεταφέρει στους αρχηγούς ο Νικόλας Κασομούλης, για να το μάθουν όλοι.

Αν όμως στο μεταξύ φανεί ο ελληνικός στόλος και μας βοηθήσει, τότε θα μείνουμε και θα συνεχίσουμε τον αγώνα.

Μεσολόγγι, 10 Απριλίου 1826

9. ΔΙΟΝΥΣΙΟΣ ΣΟΛΩΜΟΣ – Ελεύθεροι Πολιορκημένοι (Σχεδίασμα Γ)

XII

Και βλέπω πέρα τα παιδιά και τες αντρογυναίκες
γύρου στη φλόγα π' άναψαν, και θλιβερά τη θρέψαν
μ' αγαπημένα πράματα και με σεμνά κρεβάτια,
ακίνητες, αστέναχτες, δίχως να ρίξουν δάκρυ·
και γγιζ' η σπίθα τα μαλλιά και τα λιωμένα ρούχα.
Γλήγορα, στάχτη, να φανείς, οι φούχτες να γιομίσουν.
Είν' έτοιμα στην άσπονδη πλημύρα των αρμάτων
δρόμο να σχίσουν τα σπαθιά, κι ελεύθεροι να μείνουν
εκείθε με τους αδελφούς, εδώθε με το Χάρο.
Τουφέκια τούρκικα, σπαθιά
το ξεροκάλαμο περνά.

10α. Η Έξοδος

Την άνοιξη του 1826 οι υπερασπιστές του Μεσολογγίου αποφάσισαν να επιχειρήσουν μια μεγάλη έξοδο από την πόλη.

Τα μεσάνυχτα, σύμφωνα με το σχέδιο, χωρίστηκαν σε τρεις φάλαγγες, υπό τους Δημήτριο Μακρή, Νότη Μπότσαρη και Κίτσο Τζαβέλα, με την ελπίδα να διασπάσουν τις εχθρικές γραμμές, επωφελούμενοι από τον αιφνιδιασμό των πολιορκητών. Νωρίτερα είχαν σκοτώσει τους αιχμαλώτους, ενώ στην πόλη παρέμειναν τραυματίες και γέροι.

1. Η Πρώτη Φάλαγγα

Η πρώτη ομάδα αποτελούνταν κυρίως από Έλληνες αγωνιστές και οπλαρχηγούς. Αυτοί θα άνοιγαν τον δρόμο για τους υπόλοιπους πολιορκημένους. Ήταν οι πιο έμπειροι πολεμιστές και είχαν την ευθύνη να επιτεθούν πρώτοι στις γραμμές των εχθρών.

Ο ρόλος τους ήταν πολύ δύσκολος, γιατί έπρεπε να αντιμετωπίσουν τον εχθρό και να δημιουργήσουν ένα πέρασμα για να περάσουν οι υπόλοιποι.

2. Η Δεύτερη Φάλαγγα

Στη δεύτερη ομάδα βρίσκονταν οι περισσότεροι κάτοικοι της πόλης, δηλαδή άνδρες, γυναίκες και παιδιά. Αυτοί θα ακολουθούσαν τους αγωνιστές και θα προσπαθούσαν να βγουν από τον κλοιό των πολιορκητών.

Πολλοί από αυτούς δεν ήταν πολεμιστές, αλλά συμμετείχαν στην έξοδο γιατί η ζωή μέσα στην πόλη είχε γίνει πλέον αδύνατη.

3. Η Τρίτη Φάλαγγα

Η τρίτη ομάδα αποτελούνταν από άλλους αγωνιστές που είχαν αποστολή να προστατεύουν τους πολίτες και να καλύπτουν την υποχώρηση. Θα ακολουθούσαν τους υπόλοιπους και θα πολεμούσαν αν ο εχθρός επιτεθεί από πίσω.

10β. Η Έξοδος

Όμως, το σχέδιο της εξόδου, είτε προδόθηκε, είτε δεν εφαρμόστηκε σωστά κι έτσι οι δυνάμεις του Ιμπραήμ κατέσφαξαν με τα γιαταγάνια τούς μαχητές της ελευθερίας. Στο μεταξύ, μέσα στο Μεσολόγγι είχαν αρχίσει οι σφαγές από τους Τουρκοαιγύπτιους, που είχαν εισβάλει από άλλο σημείο της πόλης.

Σε πολλά σημεία σημειώθηκαν δραματικές σκηνές: ο δημογέροντας Χρήστος Καψάλης, όταν κυκλώθηκε από τους εισβολείς στο σπίτι του, όπου είχαν συγκεντρωθεί τραυματίες, γέροντες και γυναικόπαιδα, έβαλε φωτιά στην πυριτιδαποθήκη, ενώ ο μητροπολίτης Ρωγών Ιωσήφ ανατίναξε τον Ανεμόμυλο, στην τελευταία πράξη αντίστασης, όταν κυκλώθηκε από τους εχθρούς. Το πρωί της 10ης Απριλίου, ανήμερα των Βαΐων, η οθωμανική ημισέληνος κυμάτιζε στα χαλάσματα του Μεσολογγίου.

Οι πληροφορίες για τις απώλειες των Ελλήνων κατά την πολιορκία και την έξοδο είναι αντιφατικές. Πιθανότερο φαίνεται ότι από τους 3.000 που πήραν μέρος στην έξοδο, οι 1.700 έπεσαν ηρωικά μαχόμενοι. Ανάμεσα στους νεκρούς, ο Ιωάννης Παπαδιαμαντόπουλος, ο Μιχαήλ Κοκκίνης, ο Αθανάσιος Ραζηκότσικας, ο Νικόλαος Στορνάρης, ο Γερμανός εκδότης της εφημερίδας «Ελληνικά Χρονικά» Ιάκωβος Μάγιερ και άλλοι Γερμανοί φιλέλληνες. Γύρω στα 6.000 γυναικόπαιδα οδηγήθηκαν για να πουληθούν στη Μεθώνη και στα σκλαβοπάζαρα της Κωνσταντινούπολης και της Αλεξάνδρειας. Οι απώλειες για τους τουρκοαιγύπτιους εισβολής ανήλθαν σε 5.000 άνδρες.

6^η Μαρτυρία

Στην ΕΞΟΔΟ Μεσολογγίτισσες ντύθηκαν με φουστανέλα, αρματώθηκαν το ίδιο, όπως κι οι άντρες και πήραν στην πλάτη τα μωρά τους, ακολουθώντας την Φρουρά. Ντυμένη έτσι ακολούθησε τον Κίτσο Τζαβέλα η γυναίκα του Βασιλική, με το παιδί τους στα χέρια. Το ίδιο κι η ηρωική Πιτούλαινα, η Θοδώρα Χρυσικοπούλου κ.ά. Όσες κατάφεραν μέσα στο μακελειό να βγουν ζωντανές, φύλαξαν τη φορεσιά τους εκείνη σαν κάτι ιερό και τάφηκαν μ’ αυτήν.

7^η Μαρτυρία

Λένε ότι σαν έπεσε το Μεσολόγγι κι αντάμωσε σε λίγο καιρό ο Ιμπραήμ με το Ντεριγνύ στο λιμάνι του Νιόκαστρου τον ρώτησε ο ναύαρχος:

«- Πώς τα πέρασες στο Μεσολόγγι;

Κι ο νικητής, δείχνοντας στ’ αλάργα τα χιονισμένα βουνά, του αποκρίθηκε:

-Βλέπεις, τα χιόνια ψηλά σε κείνα τα βουνά;΄ Όπως λιώνουν αυτά, αμιράλο, έτσι κι εμείς θα λιώναμε αν είχε η φρουρά του Μεσολογγίου τροφές για τρεις ακόμα βδομάδες…»

ΟΙ ΗΡΩΕΣ

11α. ΝΟΤΗΣ ΜΠΟΤΣΑΡΗΣ

Ο Νότης (Παναγιώτης) Μπότσαρης ήταν Σουλιώτης οπλαρχηγός και αγωνιστής της Ελληνική Επανάσταση του 1821. Γεννήθηκε το 1756 στο Σούλι. Ήταν μέλος της γνωστής οικογένειας των Μποτσαραίων και θείος του ήρωα Μάρκου Μπότσαρη.

Όταν οι Τούρκοι κατέλαβαν το Σούλι, οι Σουλιώτες αναγκάστηκαν να φύγουν από την πατρίδα τους. Ο Νότης Μπότσαρης περιπλανήθηκε σε διάφορα μέρη, όπως τα Επτάνησα, και για κάποιο διάστημα συνεργάστηκε με τον Αλή Πασά.

Όταν ξεκίνησε η Επανάσταση το 1821, επέστρεψε στο Σούλι και οι Σουλιώτες τον εξέλεξαν αρχηγό τους. Πολέμησε σε πολλές μάχες εναντίον των Τούρκων και βοήθησε στην υπεράσπιση της περιοχής.

Αργότερα πήγε στο Μεσολόγγι, που πολιορκούσαν οι Τούρκοι. Εκεί αναγνωρίστηκε ως αρχηγός των ελληνικών δυνάμεων και πήρε μέρος στην ηρωική Έξοδο του Μεσολογγίου το 1826. Παρά την μεγάλη ηλικία του κατάφερε να σωθεί.

Στα επόμενα χρόνια συνέχισε να πολεμά μαζί με τον Γεώργιο Καραϊσκάκη σε μάχες εναντίον των Τούρκων. Αργότερα τιμήθηκε από το ελληνικό κράτος με τον βαθμό του υποστρατήγου.

Ο Νότης Μπότσαρης πέθανε το 1841 στη Ναύπακτο σε ηλικία 84 ετών. Θεωρείται ένας από τους αγωνιστές που βοήθησαν στον αγώνα των Ελλήνων για την ελευθερία.

11β. ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΜΑΚΡΗΣ

Ο Δημήτριος Μακρής ήταν ένας από τους σημαντικούς οπλαρχηγούς της Ελληνικής Επανάστασης του 1821. Γεννήθηκε το 1772 στη Γαβαλού της Αιτωλοακαρνανίας. Από μικρός έγινε κλέφτης και αργότερα αρχηγός μιας ομάδας αγωνιστών που πολεμούσαν τους Τούρκους.

Λίγο πριν ξεκινήσει η Επανάσταση, έγινε μέλος της Φιλική Εταιρεία, της μυστικής οργάνωσης που προετοίμαζε τον αγώνα για την ελευθερία της Ελλάδας. Το 1821 βοήθησε στον ξεσηκωμό των Ελλήνων της Δυτικής Ελλάδας και πήρε μέρος σε πολλές μάχες εναντίον των Τούρκων.

Πολέμησε σε σημαντικές συγκρούσεις, όπως στις μάχες γύρω από το Μεσολόγγι και σε άλλες πόλεις της περιοχής. Οι αγωνιστές τον σέβονταν πολύ και το 1823 του δόθηκε ο βαθμός του στρατηγού.

Μετά την απελευθέρωση της Ελλάδας προτίμησε να επιστρέψει στο χωριό του και να ζήσει ήσυχα, χωρίς να ζητήσει αξιώματα ή τιμές. Πέθανε το 1841.

11γ. ΚΙΤΣΟΣ ΤΖΑΒΕΛΑΣ

Ο Κίτσος Τζαβέλας ήταν Σουλιώτης αγωνιστής της Ελληνική Επανάσταση του 1821. Γεννήθηκε περίπου το 1800 στο Σούλι της Ηπείρου και ανήκε στη γνωστή οικογένεια πολεμιστών των Τζαβελαίων.

Όταν οι Σουλιώτες αναγκάστηκαν να φύγουν από την πατρίδα τους, ο Κίτσος μεγάλωσε στην Κέρκυρα. Αργότερα επέστρεψε και, σε πολύ μικρή ηλικία, έγινε αρχηγός των πολεμιστών της οικογένειάς του.

Στην Επανάσταση του 1821 πολέμησε γενναία σε πολλές μάχες, όπως στο Μεσολόγγι, στο Καρπενήσι και σε άλλες περιοχές της Στερεάς Ελλάδας. Οι συμπολεμιστές του τον σέβονταν και τον θεωρούσαν ικανό αρχηγό.

Μετά την απελευθέρωση της Ελλάδας συνέχισε να υπηρετεί την πατρίδα του. Έγινε στρατηγός, υπουργός και αργότερα ακόμη και πρωθυπουργός της Ελλάδας για ένα μικρό χρονικό διάστημα.

Ο Κίτσος Τζαβέλας πέθανε το 1855 στην Αθήνα.

11δ. ΝΙΚΟΛΑΟΣ ΣΤΟΡΝΑΡΗΣ

Ο Νικόλαος Στορνάρης ήταν αρματολός της περιοχής του Ασπροποτάμου και σημαντικός οπλαρχηγός της Ελληνικής Επανάστασης του 1821. Γεννήθηκε το 1775 και ήταν γιος του αρματολού Θύμιου Στουρνάρη. Μετά τον θάνατο του πατέρα του το 1812, ανέλαβε την αρχηγία της περιοχής, η οποία περιλάμβανε περίπου 120 χωριά, ενώ διέθετε και σημαντική οικονομική και στρατιωτική δύναμη με περίπου 400 πολεμιστές.

Το 1821 συμμετείχε στη Συνέλευση της Λευκάδας, όπου συζητήθηκαν τα σχέδια για την έναρξη της Επανάστασης. Λίγους μήνες αργότερα κήρυξε την επανάσταση στη δυτική Θεσσαλία μαζί με άλλους οπλαρχηγούς, όμως αναγκάστηκε να αποχωρήσει για να αποφύγει αντίποινα των Οθωμανών εναντίον του άμαχου πληθυσμού.

Το 1823 κατέφυγε στο Μεσολόγγι και τέθηκε υπό τις διαταγές του Αλέξανδρου Μαυροκορδάτου. Το 1824 συμμετείχε στην επιτροπή που εξέτασε την υπόθεση του Γεώργιου Καραϊσκάκη· ο ίδιος υποστήριξε ότι δεν έπρεπε να καταδικαστεί χωρίς αποδείξεις. Την ίδια χρονιά διορίστηκε αρχηγός των αρμάτων στην περιοχή των Αγράφων.

Κατά τη δεύτερη πολιορκία του Μεσολογγίου (1825-1826) υπήρξε ένας από τους βασικούς υπερασπιστές της πόλης. Όταν αποφασίστηκε η ηρωική Έξοδος του Μεσολογγίου, έδειξε ιδιαίτερο ενδιαφέρον για τη σωτηρία των γυναικών και των παιδιών.

Στις 10 Απριλίου 1826 σκοτώθηκε πολεμώντας κατά την Έξοδο, μαζί με πολλούς από τους άνδρες του. Η θυσία του τον κατέταξε ανάμεσα στους σημαντικούς υπερασπιστές του Μεσολογγίου και αγωνιστές της ελληνικής ανεξαρτησίας.

11ε. ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ ΡΑΖΗΚΟΤΣΙΚΑΣ

Ο Αθανάσιος Ραζηκότσικας ήταν αγωνιστής της Ελληνική Επανάσταση του 1821. Γεννήθηκε στο Μεσολόγγι το 1798 σε γνωστή οικογένεια της πόλης.

Όταν ξεκίνησε η Επανάσταση, οι κάτοικοι του Μεσολογγίου τον εμπιστεύτηκαν και τον έκαναν αρχηγό των ντόπιων αγωνιστών, παρόλο που ήταν πολύ νέος. Οργάνωσε την άμυνα της πόλης και βοήθησε να χτιστούν τα τείχη και τα οχυρά για να προστατευτεί το Μεσολόγγι από τους εχθρούς.

Ο Ραζηκότσικας πολέμησε γενναία στις πολιορκίες της πόλης και ενθάρρυνε τους πολεμιστές και τους κατοίκους να συνεχίσουν τον αγώνα για την ελευθερία. Μάλιστα έδωσε και την προσωπική του περιουσία για να βοηθήσει την πόλη και τον αγώνα.

Το 1826, όταν έγινε η Έξοδος του Μεσολογγίου, πολέμησε στην πρώτη γραμμή για να ανοίξει δρόμο στους πολιορκημένους. Εκεί σκοτώθηκε ηρωικά, προσπαθώντας να βοηθήσει τους συμπολίτες του να σωθούν.

11στ. ΝΙΚΟΛΑΟΣ ΚΑΣΟΜΟΥΛΗΣ

Ο Νικόλαος Κασομούλης ήταν αγωνιστής της Ελληνικής Επανάστασης του 1821 και σημαντικός ιστορικός μάρτυρας των γεγονότων του Αγώνα. Γεννήθηκε περίπου το 1795 στη Σιάτιστα της Μακεδονίας σε οικογένεια εμπόρων και σε νεαρή ηλικία εγκαταστάθηκε στις Σέρρες, όπου μυήθηκε στη Φιλική Εταιρεία.

Με το ξέσπασμα της Επανάστασης συμμετείχε στις εξεγέρσεις στον Όλυμπο και στη Χαλκιδική. Μετά την αποτυχία της επανάστασης στη Μακεδονία, κατέβηκε στη νότια Ελλάδα και πολέμησε στη Ρούμελη μαζί με σημαντικούς οπλαρχηγούς, όπως ο Γεώργιος Καραϊσκάκης και ο Νικόλαος Στορνάρης.

Το 1826 βρέθηκε στο Μεσολόγγι κατά τη μεγάλη πολιορκία της πόλης και συμμετείχε στην ηρωική Έξοδο του Μεσολογγίου, από την οποία κατάφερε να σωθεί. Μάλιστα, συνέβαλε και στη σύνταξη της απόφασης για την πραγματοποίηση της Εξόδου.

Μετά την ίδρυση του ελληνικού κράτους υπηρέτησε σε διάφορες στρατιωτικές θέσεις. Σε ώριμη ηλικία έγραψε τα απομνημονεύματά του με τίτλο «Ενθυμήματα στρατιωτικά της Επαναστάσεως των Ελλήνων (1821-1833)», τα οποία αποτελούν μία από τις σημαντικότερες ιστορικές πηγές για τη μελέτη της Ελληνικής Επανάστασης.

Ο Νικόλαος Κασομούλης πέθανε το 1872 στη Στυλίδα, αφήνοντας πίσω του ένα πολύτιμο έργο για την ιστορία του Αγώνα και της εποχής του.

12. Η Σημασία της Εξόδου

Η Έξοδος του Μεσολογγίου θεωρείται ένα από τα σημαντικότερα γεγονότα της Ελληνικής Επανάστασης. Παρ’ όλο που η πόλη τελικά καταλήφθηκε από τους εχθρούς, η ηρωική αντίσταση και η θυσία των κατοίκων ενέπνευσαν όλους τους Έλληνες.

Τα νέα της Εξόδου συγκίνησαν και πολλούς ανθρώπους στην Ευρώπη. Πολλοί φιλέλληνες άρχισαν να στηρίζουν περισσότερο τον αγώνα των Ελλήνων για ελευθερία. Η θυσία του Μεσολογγίου έδειξε στον κόσμο πόσο αποφασισμένοι ήταν οι Έλληνες να αποκτήσουν την ανεξαρτησία τους.

13. Το Μεσολόγγι στη Μνήμη των Ελλήνων

Μετά την Επανάσταση, το Μεσολόγγι τιμήθηκε ιδιαίτερα για τη θυσία του. Η πόλη ονομάστηκε «Ιερή Πόλη του Μεσολογγίου».

Κάθε χρόνο γίνονται εκδηλώσεις για να θυμούνται οι άνθρωποι τα γεγονότα της Εξόδου και να τιμούν τους ήρωες που αγωνίστηκαν για την ελευθερία.

Το Μεσολόγγι παραμένει μέχρι σήμερα σύμβολο θάρρους, αυτοθυσίας και αγάπης για την πατρίδα.

Η ιστορία της Εξόδου θυμίζει σε όλους ότι η ελευθερία συχνά απαιτεί μεγάλες θυσίες, αλλά και ότι η δύναμη της θέλησης και της πίστης μπορεί να εμπνεύσει ολόκληρους λαούς.

Μα καλύτερα απ’ όλους το είπε ο Εθνικός μας ποιητής.

«Τα μάτια μου δεν είδαν τόπον ενδοξότερον από τούτο το αλωνάκι».

επισκέπτες ως τώρα

Στην κορυφή της σελίδας